Di dời và xử lý các di chỉ khảo cổ lòng hồ thủy điện Sơn La

Thứ tư - 22/07/2009 11:02
Còn hơn một năm nữa là đến thời hạn ngập nước toàn bộ khu vực thuộc công trình thủy điện Sơn La, tất cả các dự án giải cứu di sản của một vùng văn hóa Tây Bắc rộng lớn và lâu đời đều đang ở vào giai đoạn gấp rút. Riêng đối với dự án khảo cổ, dù mới tiến hành khai quật đợt đầu tiên, đã thu được những kết quả rất có giá trị.
Mất hơn 10 năm kể từ khi chính thức triển khai Chương trình điều tra khảo cổ học khả thi vùng lòng hồ thủy điện Sơn La (1998) và sau bốn năm (2005) kể từ ngày phát lệnh khởi công công trình thủy điện, đợt khai quật đầu tiên đối với khảo cổ học tại Sơn La vừa mới kết thúc vào cuối tháng 6-2009. Kết quả nghiên cứu khảo sát ban đầu vào năm 1998, có 41 di chỉ hang động, thềm sông, mái đá được đưa vào dự án khai quật, di dời ra khỏi lòng hồ thủy điện Sơn La. Tuy nhiên, theo khảo sát sau đó tám năm, 2006, khi công trình thủy điện Sơn La đã phát lệnh khởi công được một năm, thì chỉ còn 30 di tích trong diện có thể khai quật. TS Bùi Văn Liêm cho rằng, do điều kiện dòng chảy thay đổi, mưa lũ xói mòn và đặc biệt, tác động xấu từ môi trường do những bãi đào vàng ở phía thượng nguồn, 10 di chỉ trong nghiên cứu ban đầu đã bị cuốn trôi hoặc mất dấu. Ðợt khai quật đầu tiên do Viện Khảo cổ tiến hành từ tháng 3 đến tháng 6-2009 đã tiến hành được tại 15 di tích, trong đó có một di tích mới phát hiện trong đợt khai quật này là Pắc Ma đã được các cán bộ khảo cổ kiến nghị tiến hành khai quật ngay. Các di tích này đều nằm trong phạm vi ngập nước của lòng hồ thủy điện Sơn La, dưới cốt 215 m, thuộc hai loại hình: di tích ngoài trời - thềm sông và hang động - mái đá.

Kết quả khai quật khảo cổ học sơ bộ sau ba tháng tiến hành đã thu nhận về hàng trăm hiện vật có giá trị, nhiều mộ táng, di cốt người và động vật, bếp, chân cột, đá kê, dấu vết lò nung, đồ trang sức, công cụ săn bắn, hái lượm, đồ gốm... Một số di tích như Mường Chiên, Pắc Ma, Pá Muội, Hua Lon, Pá Màng... có các địa tầng lưu giữ các vết tích văn hóa với nhiều loại hình hiện vật, dấu tích phong phú.

Ðặc biệt, tại di chỉ Hang Tọ 1 (Hang Dưới) ở xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La, phát hiện nhiều di tích mộ táng trong đó có di cốt người. Những di cốt này đã được PGS, TS Nguyễn Lân Cường đo đạc, khảo tả, nghiên cứu tại chỗ. Sau đó, ông đã thu thập và đưa tất cả di cốt về phòng thí nghiệm để bảo quản sơ bộ và tiếp tục nghiên cứu chi tiết để giám định tuổi, giới tính, thành phần chủng tộc...

Theo PGS, TS Nguyễn Khắc Sử (Viện Khảo cổ), bằng việc phân tích và so sánh qua kết quả thu được, có thể dự đoán di tích sớm nhất cách ngày nay vào khoảng ba vạn năm. Các tầng văn hóa từ thời đại đá cách đây 14.500 năm đến thời đại kim khí cách ngày nay khoảng 3.500 đến 3.000 năm, tương đương với các nền văn hóa tiền Ðông Sơn. Niên đại muộn nhất là thời Lê-Nguyễn.

Tư liệu thu được từ các di tích khảo cổ vừa khai quật khẩn cấp trong đợt đầu tiên đã góp phần nghiên cứu giai đoạn từ cuối đá cũ đến đầu thời đại kim khí vùng Tây Bắc, dọc lưu vực sông Ðà, một trong những nguồn hợp tạo dựng các nền văn hóa Sơn Vi (Phú Thọ) và văn hóa tiền Ðông Sơn (lưu vực sông Hồng). Theo nhận định của TS Nguyễn Khắc Sử, đây là các mốc hết sức quan trọng minh chứng cho sự chuyển biến từ đời sống lang thang dọc thềm sông sang định cư trong hang động, từ săn bắt hái lượm sang trồng trọt sơ khai, từ dã man sang văn minh của cư dân bản địa. Hệ thống di vật đồ sộ và phong phú, nhiều di vật đẹp, mang tính thông tin cao, là những hiện vật có giá trị cần được nghiên cứu thấu đáo và trưng bày sinh động tại bảo tàng các tỉnh nơi có di tích.

Theo TS Bùi Văn Liêm, cán bộ Viện Khảo cổ, người vừa "nằm vùng" cả tháng nay tại Sơn La, với kinh phí tám tỷ đồng, thời gian thực hiện trong ba năm và quy mô rộng lớn gồm 31 di tích nằm trải dài trên ba tỉnh Sơn La, Lai Châu, Ðiện Biên, diện tích từng di chỉ khai quật rộng, có nơi đến hàng nghìn m2... thì đây là dự án khai quật khảo cổ vùng lòng hồ thủy điện lớn nhất từ trước tới nay. Bắt đầu công việc chuẩn bị từ tháng 1-2008, từ tháng 3-2008 tiến hành khai quật đợt đầu tiên, dự án tiến hành đến đợt cuối cùng hạn định sẽ xong vào tháng 6-2010, ngay trước khi toàn bộ vùng khai quật sẽ vĩnh viễn chìm sâu trong nước. TS Bùi Văn Liêm cho rằng, với sự đầu tư nghiên cứu kỹ càng và xác định tầm quan trọng và cấp thiết của dự án, nên Viện Khảo cổ đã dồn nhân lực cho dự án khai quật này. Có tới 14 cán bộ của Viện Khảo cổ nằm vùng hàng tháng trời tại địa điểm khai quật, dựng lán cắm trại tại khu vực trước đây là vùng sinh sống của một bộ phận đông đảo cư dân là đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc vừa mới di dời.

Từ đầu năm 2009 đến giữa năm 2010 sẽ là giai đoạn gấp rút và quan trọng nhất, vừa khai quật vừa chỉnh lý, nghiên cứu và sắp xếp để bàn giao tại kho cho Bảo tàng các tỉnh Sơn La, Lai Châu, Ðiện Biên. Kinh nghiệm từ các đợt khảo cổ khai quật lòng hồ thủy điện trước như Hòa Bình, Ya Ly, Na Hang... đã cho thấy việc nghiên cứu khảo sát chuẩn bị là hết sức quan trọng.

Tuy nhiên, đó chỉ là một dự án thành phần trong "Dự án Bảo vệ cấp thiết và phát huy giá trị di sản văn hóa vùng lòng hồ thủy điện và vùng tái định cư thủy điện Sơn La", được Chính phủ phê duyệt từ năm 2005. Các dự án tương đương khác như di dời, bảo tồn tôn tạo các di tích, di sản trên mặt đất, sưu tầm và lưu giữ hiện vật dân tộc học, xã hội học, văn hóa vật thể và phi vật thể trong toàn bộ vùng ngập nước lòng hồ đều đang ở trong giai đoạn phải tiến hành khẩn cấp bởi thời hạn ngập nước đang đến rất gần. Hiện tại, việc sưu tầm hiện vật dân tộc học và xã hội học, quay hình, ghi âm các loại hình di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng dân cư vùng di dời khỏi lòng hồ cũng đang phải tiến hành khẩn trương. Các cán bộ Bảo tàng Sơn La cũng đang gặp nhiều khó khăn bởi khối lượng đồ sộ hiện vật, di sản, di tích cần lưu giữ. Họ đang phải nhờ tới sự trợ giúp của các cán bộ khảo cổ trong việc di dời, lưu giữ, bảo tồn một số di tích trên mặt đất. Hiện tại, bãi đá cổ Pà Màng- Liệp Tè đã được di dời tập kết về Mường La, khu dinh thự Quỳnh Nhai đã được khảo cổ và nghiên cứu bảo tồn, bia Cà Nàng đã được dập bản khắc, bia Lê Lợi đã thống nhất phương án di dời... Ðã mất tới ba năm nghiên cứu, lập dự án, chờ kinh phí và chuẩn bị thực hiện, ngành văn hóa chỉ còn đúng một năm để bắt tay thực hiện. Cuộc "chạy đua" tiến độ giữa điện lực và khảo cổ đang ở vào giai đoạn nước rút.

Nguồn tin: Minh Nhật - nhandan.com.vn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thời tiết

  • °C

Tỉ giá

 
Tháng
Năm 

Tra theo từ điển:


Tham khảo ý kiến khách hàng

Bạn quan tâm gì nhất ở mã nguồn mở?

  • Liên tục được cải tiến, sửa đổi bởi cả thế giới.
  • Được sử dụng miễn phí không mất tiền.
  • Được tự do khám phá, sửa đổi theo ý thích.
  • Phù hợp để học tập, nghiên cứu vì được tự do sửa đổi theo ý thích.
  • Tất cả các ý kiến trên
  •  
  • Liên kết hợp tác
  •  
  •  
  •  
  •  

Đang truy cậpĐang truy cập : 19


Hôm nayHôm nay : 38

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 16044

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 4371614

  •  
  •  
  •